2016 was het jaar van het boek. Op Dorsoduro plaatste ik dagelijks een schilderij van iemand die een boek leest.
Nu het jaar voorbij is wil ik graag de balans opmaken. Waarna het jaar definitief in de boeken kan.
Achter de selectie van de schilderijen zat geen enkel plan Het was puur toeval wie er op welke dag aan de beurt kwam. Het enige waar ik een beetje op lette, was dat oud en nieuw(er) elkaar een beetje redelijk afwisselden. Vaste volgers waren alert en reageerden af en toe. ‘Hé, eindelijk weer eens een lezende man.’ Een enkele keer kreeg ik suggesties toegestuurd, maar altijd maakten die al deel uit van mijn verzameling op Pinterest. [Lees meer…] overBoekjaar 2016
31 december: Tholen
Willem Bastiaan Tholen (1860 – 1931), De zusters Arntzenius, Museum Gouda, Gouda
Tholen werd geboren in Amsterdam waar hij ook zijn opleiding volgde aan de Rijksacademie voor beeldende kunsten. Hij werd tekenleraar in Gouda en later in Kampen, maar nadat hij het leraarschap had opgegeven woonde en werkte hij nog op diverse plaatsen in Nederlnad en uiteindelijk in Den Haag. Tholen schilderde vooral landschappen.
Dit dubbelportret is van de zusjes Elisabeth Caroline en Dora Wilhelmina Arntzenius, dochters van Bram Arntzenius, griffier in de Tweede Kamer en Tholens buurman. Hun broer Paul ontwikkelde zich onder de hoede van Tholen tot schilder. Ik zag het schilderij 25 jaar geleden op de tentoonstelling Schilders van tachtig, over Nederlandse schilderkunst tussen 1880 en 1895. Het spel van zwart en vooral wit met het bordeauxrood sprak mij aan, maar meer nog de houding van de meisjes die zich van hun omgeving (en dus de schilder) totaal niet bewust zijn en volledig lijken op te gaan in hun boek. Toen ik het zag, wist ik direct dat hier mijn liefde voor boeken, misschien nog wel meer dan voor lezen, optimaal was uitgedrukt. Vandaar dat dit schilderij een jaar lang het beeldmerk is geweest voor deze serie.
30 december: Grosz
George Grosz (1893 – 1959), Portrait of John Forste, verblijfplaats onbekend
Grosz werd als Georg Ehrenfried geboren in Berlijn. Hij begon al vroeg met tekenen. Van 1909 tot 1911 studeerde hij aan de Academie voor Schone Kunsten in Dresden, daarna nog enige tijd aan de Berlijnse Hogeschool voor de Kunsten en Ambachten. Grosz werkte expressionistisch en ontwikkelde zich tot een bikkelharde satiricus. Om die reden was hij in Duitsland niet langer veilig en emigreerde hij in 1933 naar de Verenigde Staten.
Wie John Forste uit de titel is, heb ik niet kunnen achterhalen. Het portret wordt over het algemeen gedateerd in 1926. Er zitten allerlei details in die, met de kennis van nu als dreigend kunnen worden geïnterpreteerd, zoals de duidelijk zichtbare aders op de linkerhand en de linker slaap van de man. Maar meer nog gaat dat op voor zijn rechteroog, dat nauwelijks verschilt van het linkeroog. Maar er zit totaal geen leven in, het is een glazen oog. Het bruine pak lijkt vooruit te verwijzen naar nazi-uniformen. Alleen was daar op het moment van schilderen nog geen sprake van. Dit schilderij is een mooi voorbeeld van hoe de geschiedenis je anders laat kijken. Daarbij is het niet eens meer van belang om te weten welk boek hier gelezen wordt, terwijl Grosz dat door de manier waarop wij het boek zien duidelijk had kunnen maken.
29 december: Wouters
Rik Wouters (1882 – 1916), Lezende vrouw, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen
Wouters werd geboren in Mechelen.Op zijn zeventiende ging hij naar de Brusselse academie, waar hij zich niet echt op zijn plek voelde. Wel trof hij er het model Hélène Philomène Lionardine Duerinckx, kortweg Nel, die zijn echtgenote en muze zou worden. Wouters werd schilder en beeldhouwer. Vanwege zijn gezondheid werd hij niet opgeroepen voor militaire dienst tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het stel verhuisde naar Amsterdam, waar Wouters in 1916 overleed aan de gevolgen van een tumor.
Lezende vrouw heet het schilderij, maar omdat Nel het model was wordt het geregeld Nel of Nel lezend genoemd. Hier en daar wordt Wouters als fauvist aangeduid, maar ik zie hem meer als expressionist. In zijn werk geen vreemde kleureffecten, maar de uitdrukking van hoe hij dingen ziet, in dit geval een vrouw waarvan de neus bijna onzichtbaar is en haar hand hooguit door wat verfstreken gesuggereerd wordt. Blikvanger is natuurlijk de rood gestreepte blouse. Het geheel oogt als een vlot geschilderd werk, waarbij je je zou kunnen voorstellen dat het model niet eens geweten heeft dat ze op doek vereeuwigd werd.
28 december: Hatfield
David Hatfield (geb. 1940), Met Bookstore, verblijfplaats onbekend
Hatfield werd geboren in Plainfield, New Jersey. Hij studeerde Fine arts aan de Miami University in Oxford, Ohio en bezocht later de School of Visual Arts en de Art Students League in New York. Hij schildert voornamelijk portretten en landschappen. Zijn stijl neigt vaak naar impressionistisch.
Dit portret gaat niet over lezen, maar wel over boeken. We zijn in de boekwinkel van het Metropolitan Museum of Art in New York. Links staan de catalogie en andere luxe uitgevoerde kunstboeken in de kast. Achterin is een vitrine met reproducties. De voorstelling is voor museumbezoekers zeer herkenbaar. Tegelijk is het ook een vluchtig moment, waarbij Hatfield zeer waarschijnlijk gebruik heeft gemaakt van een foto.
