Stijlvol

In Duitsland spreekt men van Jugendstil, in Frankrijk van Art Nouveau. Maar de bakermat ligt in Engeland, waar via de Arts and Crafts-beweging de stijl ontstond die de aanduiding Modern Style kreeg. Maar er is nog een aanduiding, die nota bene genoemd is naar een warenhuis en die vooral in Italië gebruikt wordt.

In Palermo staat het Liberty Palace Hotel. Op foto’s zien we een beetje een non-descript gebouw, heel anders dan het Hungaria Palace Hotel, dat Luigi Fabrizio in 1907 opende op het Lido van Venetië. In 1913 vroeg Fabrizio een keramist uit Bassano del Grappa, Luigi Fabris, om de gevel van zijn hotel te verfraaien. Dat deed Fabris met majolicategels. De gevel werd dermate fraai, dat hij ruim een eeuw later nog altijd te bewonderen is.

Een heel andere ondernemer, Arthur Lasenby Liberty, begon op zijn zestiende, in 1859 te werken, in het warenhuis Farmer & Rogers in Londen. Hij had er een bliksemcarrière, maar toen hij met tien jaar ervaring geen partner mocht worden trok hij zijn conclusies. Met 2000 pond, geleend van zijn aanstaande schoonvader opende hij in 1875 in Regent Street zijn eigen warenhuis. Liberty & Co. Verkocht allerlei ornamenten, stoffen en kunstvoorwerpen uit het verre oosten. Saillant detail is dat Liberty’s eerste huwelijk enkele jaren eerder op de klippen was gelopen vanwege overspel van zijn echtgenote.

In de begintijd van het warenhuis was Liberty nog weinig stijlvast. Dat veranderde toen hij rond 1890 de modern style ging omarmen en daar bijvoorbeeld bij het bedrukken van zijn stoffen goed sier mee wist te maken. Hij werd ermee dermate succesvol dat men in Italië begon te spreken van de Stile Liberty. Vreemd genoeg waaide die nieuwe stijl niet over uit Frankrijk, Zwitserland of Oostenrijk naar aangrenzende regio’s, maar vond de introductie van de Liberty-stijl plaats in Palermo op Sicilië. Pas na een grote internationale kunsttentoonstelling in Turijn in 1902 en de wereldtentoonstelling van 1906 in Milaan omarmde de rijk geworden bourgeoisie in het noorden de nieuwe stijl.

Precies die stijl paste Fabris enkele jaren later toe in zijn tegels. Maar als hij het alleen bij kleurige tegels gelaten had, zou de gevel niet zo karakteristiek zijn geweest. Fabris koos ook voor de weergave van een aantal vrouwenfiguren. Dat was een logische keuze, want door de veelvuldige toepassing van florale motieven en door de pasteltinten, had de nieuwe stijl meer vrouwelijke dan mannelijke kenmerken. Daarbij werden de vrouwen voorzien van attributen, waardoor ze een allegorische betekenis kregen. Zo herkennen we direct de republiek Venetië, met de leeuw van Sint Marcus aan haar voeten. Tegenover Venetië zit een vrouw met een zwaard en een schild met wat lijkt op een Lotharings kruis. Maar kijken we naar het medaillon boven deze vrouwenfiguren, dan zien we daar het wapen van Hongarije, het land waarnaar het hotel genoemd is. Voor het hotel geopend werd was het Lido al in trek bij de Italiaanse en internationale jetset. Misschien heeft Fabrizio met de naam extra aantrekkingskracht willen uitoefenen op Hongaarse bezoekers, vergelijkbaar met hoe hotels met namen als Britannia of Bristol Engelse bezoekers moesten trekken.

Behalve dit fries ter hoogte van de eerste etage bedacht Fabris nog een tweede fries. Direct onder de daklijst zijn tal van putti druk bezig om guirlandes op te hangen. Deze bladranken op een gevel komen we veelvuldig tegen, maar doorgaans strak geordend.
Juist dit detail zou bij bezoekers de indruk hebben kunnen wekken dat het hier in het Hungaria Palace Hotel, dat tegenwoordig Grande Albergo Ausonia & Hungaria heet, allemaal net iets losser en minder strikt aan toe ging en dat het daarmee de ideale plek was om vakantie te vieren. Overigens was de Stile Liberty geen heel lang leven beschoren. Na de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog had niemand meer behoefte aan de lieflijke en vrolijke motieven. Al snel raakte de strakkere en meer gestileerde Art Déco meer in zwang.