Schaalmodel

Op het Kerkplein in Moergestel wordt de bestrating met kinderkopjes op het eerste gezicht nogal lomp doorbroken met een wat abstract aandoend mozaïek van gekleurde straatklinkers. Pas als je op de juiste plek staat onthult zich de voorstelling, die nog meer betekenis krijgt als je weet aan wie de kerk gewijd is.

In 1876-1877 schilderde Gustave Moreau L’ Apparition. We zien een nagenoeg naakte vrouw wijzen naar een hoofd, dat in een krans van stralend wit licht, in de ruimte zweeft. De meest gangbare vertaling van apparition is verschijning, maar het kan ook schijnsel of spook betekenen. Dat lijkt een wat vreemde uitleg voor de voorstelling waar we naar kijken. Het zwevende hoofd heeft lange haren, die van bloed doordrenkt zijn. Het is het hoofd van Johannes de Doper, die op last van koning Herodes onthoofd werd. En die onthoofding vond plaats toen Herodes’ schoondochter Salomé voor hem danste en daarvoor als beloning alles mocht vragen wat ze maar wilde. Het hoofd van Johannes de Doper vroeg ze als beloning, waarop Herodes zich b=voor een pijnlijke beslissing geplaatst zag. Enerzijds voelde hij er weinig voor om Johannes te vermoorden, aan de andere kant wilde hij zijn belofte aan Salomé niet kon breken. Johannes werd onthoofd en Salomé ging de geschiedenis in als misschien wel de meest verderfelijke femme fatale.

Het thema is door de eeuwen heen talloze malen verbeeld. Zo schilderde Lucas Cranach in de 16^e eeuw Salomé al diverse keren met in haar handen een schaal met het afgehakte hoofd. Aan het eind van de 19^e eeuw, het fin-de-siècle wordt met het opkomend symbolisme het thema ongekend populair. Franz von Stuck schildert Salomé, Oscar Wilde schrijft een toneelstuk over haar, waarbij Aubrey Beardsley zorgt voor de illustraties en Richard Strauss verwerkt Wildes stuk tot een opera. In die reeks is Gustave Moreau een van de voorlopers. Maar bij hem zien we nog iets anders: door die titel L’ Apparition lijkt hij te suggereren dat Salomé door het afgehakte hoofd achtervolgd wordt. In de gestalte van Salomé zit ook een zekere mate van schuldbewustzijn. Ze wijst naar het hoofd, maar ze durft het niet aan te kijken. Haar hoofd heeft ze voorover gebogen.

In Moergestel werd in 1931 de kerk gesloopt en een jaar later kon pastoor J. Jansen de nieuwe kerk, gebouwd naar een ontwerp van architect Hendrik Willem Valk, consecreren. Dat is niet het moment geweest, waarop de kerk een andere naam heeft gekregen. Al in 1110 was Moergestel een zelfstandige parochie, die gewijd was aan Johannes de Doper. Al in 1500 stond er in Moergestel een Kerk van Sint Jans Onthoofding. Het mozaïek op het kerkplein is daar direct aan ontleend: we zien het hoofd van Johannes de Doper op een schaal. Wie de maker is heb ik niet kunnen achterhalen. Mooi zou ik het mozaïek ook zeker niet willen noemen. Maar het is hier wel betekenisvol en het zou dan ook jammer zijn als het ooit verloren zou gaan.