Het mag door deze reeks geen geheim meer zijn dat muziek en dan vooral componist Franz Schubert een essentiële rol hebben gespeeld in het leven en werk van Moritz von Schwind. Maar er is ook een mezzosopraan die hier al eens genoemd is en die zeker meer aandacht verdient. Haar naam? Karoline Hetzenecker.
Operadiva Maria Callas werd La Divina, de goddelijke genoemd. Het maakt je nieuwsgierig of er in de 19e eeuw ook dergelijke bijnamen werden gehanteerd, maar ook of Karoline Hetzenecker zo geweldig zou zijn geweest, dat er voor haar een bijnaam is bedacht. Helaas zong zij in een tijd dat er geen geluidsopnames beschikbaar waren. En dus moeten we afgaan op getuigenissen van tijdgenoten. En dan dringt zich ook meteen de vraag op hoe objectief die getuige is geweest. Want in het geval van Moritz von Schwind neemt zijn waardering voor de zangeres haast obsessieve vormen aan.
De eerste keer dat Schwind in zijn brieven melding van haar maakt, schrijft hij dat zij van hem als ‘alter Haushahn’ een ‘Theaterläufer’ zou kunnen maken. Het gaat hem niet uitsluitend om haar stem en haar zangtechniek, maar om alle mooie gevoelens die hem een tweede jeugd laten beleven. Eigenlijk is het zeer opmerkelijk, dat Schwind pas in een brief van 6 augustus 1848 melding van haar maakt, want volgens bronnen is ze dan al negen jaar actief. Schwind noemt haar ook nog ‘dieses Kleinod’ die gaat trouwen met een ‘vertrackten Landrichter in irgendeiner kleinen Stadt’. Het lijkt wel alsof Schwind voorvoelt hoe kortstondig zijn operagenot uiteindelijk zal zijn. Want inderdaad zal Hetzeneckers huwelijk met Sebastian von Mangstl een einde van haar operacarrière betekenen.
Karoline Hetzenecker werd geboren op 20 november 1822. Haar vader was al eens getrouwd geweest en uit dat huwelijk werden vier dochters geboren. Uit het tweede huwelijk van haar vader werd Karoline geboren, maar hij overleed toen zij vier jaar oud was. Haar moeder nam Karoline mee naar München, waar zij deels door haar grootmoeder werd opgevoed. Al snel wordt haar bijzondere stem ontdekt en vanaf 1828 kreeg ze de mogelijkheid die verder te ontwikkelen op de Central-Singschule.
Op 23 april 1839 debuteerde ze, slechts zestien jaar oud, in de opera La Straniera van Vincenzo Bellini, die werd uitgevoerd in de Bayerische Hofoper. Een jaar later vertrok ze naar Milaan, waar ze een jaar lang studeerde aan het conservatorium. Terug in München zong ze opnieuw in La Straniera, maar nu de hoofdrol. Ze schitterde onder meer in Le nozze di Figaro van Wolfgang Amadeus Mozart, in Die Freischütz van Carl Maria von Weber en in Catharina Cornaro van Franz Lachner. En die componist kwamen we al eens tegen als een goede vriend van Moritz von Schwind. Als Karoline Hetzenecker vanwege haar huwelijk haar operacarrière afsluit, is ze pas 27 jaar oud en, zeker volgens Schwind, op haar hoogtepunt.
Karoline Hetzenecker als Donna Elvira in Mozarts Don Giovanni
In een brief uit januari 1849 meldt Schwind dat een tekening van hem aan Hetzenecker is overhandigd. Niet helemaal duidelijk is of Schwind daarbij aanwezig is geweest, laat staan dat hij Hetzenecker heeft kunnen spreken. Wel heeft het hem een soort lidmaatschap van de Hofkapelle opgeleverd, waar hij enkele keren samen met zijn vrouw Luise naartoe is geweest. Korte tijd later, in maart 1849, vraagt hij zijn vriend Bernhard Schädel een pakket naar Hetzenecker te sturen. Hij geeft haar adres door, maar wederom is onzeker of hij haar ooit gesproken heeft.
Op 17 juni 1849 sluit Schwind een brief aan Bernhard Schädel af met: “Die Oper ist moch vierzehn Tage lang vortrefflich, dann heiratet die Iphigenie, und der Kuckuck weiß, was nachkommt.” Op 24 november laat Schwind Schädel weten dat de maandagsmuziek weer begonnen is “leider ohne die Donna Elvira”. Hetzeneckers opvolgster heeft “wenigstens eine wunderschöne Stimme”, toch lijdt Lachners opera volgens Schwind onder de uitdagingen.
Vanaf 2 maart 1850 maakt Schwind in zijn brieven geregeld melding van zijn werk aan Eine Symphonie, waarin de liefdesgeschiedenis van Karoline Hetzenecker in vier delen, van ontmoeting tot en met huwelijksreis centraal staat. Schwind duidt haar aan als Nachtigall von München. Hij noemt haar ook “unsre werte Freundin”, maar nog altijd is niet zeker dat ze elkaar ontmoet en gekend hebben. En zo gaat het nog wat brieven door, nu eens klagend, dan weer zwijmelend.
Karoline Hetzenecker als Leonore
in Beethovens Fidelio
Met haar man, die daar Landrat werd, is Karoline von Mangstl-Hetzenecker naar Schönau verhuisd. Daar kreeg het echtpaar drie kinderen. In 1854 keren ze in München terug en tien jaar later wordt Sebastian von Mangstl, die inmiddels lijdt aan depressies, dood gevonden in de Isar. Zelf overleed de gevierde operazangeres op 66-jarige leeftijd op 10 augustus 1888. Ze werd begraven op de Südfriedhof in München, maar haar graf is inmiddels geruimd. Behalve via diverse werken van Schwind leeft ze mogelijk ook voort via de muziek van Richard Strauss. Hij heeft haar zelf nooit horen zingen, want toen hij in 1864 werd, was zij al vijftien jaar gestopt. Maar in 1878 zou hij, terwijl hij nog op het gymnasium zat maar al wel componeerde, twee liederen (Der Spielmann und das Kind en Im Walde) aan Karoline Hetzenecker hebben gewijd. Maar een bevestiging daarvan heb ik niet kunnen vinden.
Vooral dankzij Schwind weten we hoe Karoline Hetzenecker eruit heeft gezien. In 1848 schilderde hij Bildnis der Sängerin Caroline Hetzenecker [sic]. Mogelijk heeft de tekening waarvan hierboven sprake is, als studie gediend, maar het is ook mogelijk dat Schwind van zijn geschilderde portret een tekening heeft gemaakt. De afmetingen van het portret zijn 122 bij 97 centimeter. Het bevindt zich in het Germanisches Nationalmuseum in Nürnberg. Daarnaast speelt Karoline Hetzenecker zoals gezegd de hoofdrol in Eine Symphonie. Ook is het niet uit te sluiten dat Schwind, toen hij in de jaren ’60 van de 19e eeuw een aantal lunetten schilderde in de Staatsoper in Wenen, enkele vrouwelijke hoofdpersonen de trekken van Karoline Hetzenecker gegeven heeft. Waar hij zeker een loopje met de waarheid heeft genomen is in zijn tekening Ein Schubertabend bei Ritter von Spaun uit 1869. Daar kan Karoline Hetzenecker niet aanwezig zijn geweest om de simpele reden dat toen Franz Schubert in 1828 overleed zij pas zes jaar oud was.
Kortom, als het gaat om de operacarrière van Karoline Hetzenecker, is Moritz von Schwind een goede bron gebleken. Tegelijkertijd vraagt het van degene die haar bestudeert wel om die bron goed te filteren. Zoals we hebben gezien, maar dat geldt voor zijn complete werk, heeft Schwind feit en fictie geregeld naadloos in elkaar over laten gaan.
Geef een reactie