Mikado

Nederland ligt boven België en Frankrijk, maar onder Groot Brittannië, Spanje en Griekenland. En het raakt met een puntje Italië. Wil je weten hoe dat zit? Ga dan eens kijken in de Geleenstraat in Heerlen.

“Ja, bewogen!”
“Niet waar!”
“Ja hoor, ik zag het ook.”
Als er een gezelschapsspel is, waar gegarandeerd ruzie van komt, is het wel Mikado. Het spel met de 41 gekleurde stokjes dateert uit 1936 en anders dan de naam wellicht doet vermoeden komt het niet uit Japan, maar uit Hongarije. Het verwijst wel naar Japan, waar Mikado ooit gebruikt werd als aanduiding voor de keizer. Het doel van het spel is om zoveel mogelijk stokjes op te pakken, zonder dat de anderen bewegen. Daarbij hebben de stokjes een verschillende kleur die correspondeert met een rang. Naast de Mikado waarvan er maar een is, zijn er vijf Mandarijnen (blauw), vijf Bonzes (groen), vijftien Samoerai (rood) en vijftien koelies (geel). Doel van het spel is om zoveel mogelijk stokjes op te rapen zonder dat de anderen bewegen. De winnaar is niet wie de meeste stokjes bemachtigt, maar wie de meeste punten verzamelt. Want elke kleur heeft een verschillende puntenwaarde. Of jongere generaties het spel nog (her)kennen en weten hoe de regels zijn? Ik waag het te betwijfelen.

Veel jonger dan het spel is een parkeergarage in Heerlen. Decennialang stond in de Geleenstraat het Gewestelijk Arbeidsbureau. Dat werd in 1984 gesloopt en op dezelfde plek verrees een parkeergarage, waarvan sinds 1991 een kunstwerk van de Vlaamse kunstenaar Jules Claes de gevel siert. Het zijn de stokjes van een mikadospel die kriskras door elkaar liggen. Dat op zich is al wonderlijk, want de stokjes liggen niet, nee, ze hangen. Kleuren hebben ze wel, niet zoals in het spel, maar in de kleuren van de vlaggen van de landen die in 1991 samen de Europese Gemeenschap vormden. Bijzonder is hoe de situatie toen zich goed leende voor dit kunstwerk, terwijl dat nu met veel meer landen, een rommelig geheel zou opleveren. Daarbij kun je het werk ook lezen als kritiek. In 1951-52 richtten zes Europese landen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal op. Doel was om de productie van kolen en staal te plaatsen onder een autoriteit die de landsgrenzen zou overschrijden. Waar je dat zou kunnen duiden als een gemeenschappelijk streven om elkaar niet te beconcurreren en economische groei te bevorderen, is het heel wrang om te zien dat uitgerekend Heerlen, Nederlands mijnstad bij uitstek, zo enorm in verval raakte, nadat de laatste kolenmijn gesloten werd. Het is zoals met het spel waarop het kunstwerk gebaseerd is, altijd weer afwachten hoe de stokjes vallen. En in elke andere Nederlandse plaats zou het minder betekenis hebben gehad.

Zes jaar geleden was ik in Heerlen en toen viel me in de buurt van het station, die nog volop in ontwikkeling was het Mens-erger-je-niet-spel op. Ik schreef daar toe al over. Dat ik nu weer een gezelschapsspel opmerkte zal toeval zijn. Zo niet, dan zou ik de afdeling city-marketing de volgende slogansuggestie willen geven: Je speelt het in Heerlen!