Korte kunst

Ars longa, vita brevis luidt het klassieke aforisme, dat terug te voeren is naar de Griekse arts Hippocrates van Kos. De kunst is lang, het leven is kort. Maar dat soms de kunst ook kort is, bewijzen werken van Julius Popp en Oscar Santillán, allebei makers van een werk met een hoogtechnologisch gehalte.

Op de Waalkade in Nijmegen, ter hoogte van het Labyrint, staat een stuk muur van de waterkering er kaal bij. Hoe anders had dat kunnen zijn. Eind 2007 verschenen in De Gelderlander de eerste berichten over een waterkunstwerk op deze plek, een kunstige ‘vloedgolf’ noemde de krant het. Twee maanden later was de krant wat concreter. “Met behulp van lampen die om beurten oplichten en water dat voor de muur naar beneden klettert wordt het beeld gecreëerd van een golf die zich van links naar rechts over de muur verplaatst.” Een combinatie van lichtval en waterval over een lengte van zo’n honderd meter. Maar voor het zover was moest eerst de ophoging van de waterkering voltooid zijn.

Op vrijdag 26 juni 2009 meldt De Gelderlander dat burgemeester Thom de Graaf het kunstwerk die avond zal openen. Op zich is dat een wat vreemd gekozen term, want je kunt er niet in. Het kunstwerk is een lange metalen constructie boven aan de keermuur, waar zowel water als licht uitkomt. Hoe dat precies in zijn werk gaat, wordt gestuurd door een computer, die daarbij naar verluidt weer reageert op de waterstanden in de nabijgelegen Waal.

Bedenker van het kunstwerk is de Duitse kunstenaar Julius Popp. In zijn werk speelt technologie een belangrijke rol. In zijn werk Bit.Fall vallen waterdruppels die tijdens hun val een woord vormen, dat willekeurig van het internet is gekozen. Tijdens de Olympische Zomerspelen van 2012 in Londen is het te zien geweest, en de filmpjes die daarvan nog te zien zijn geven een bijzonder spectaculair beeld. Dat geldt niet voor het werk in Nijmegen. Zelf heb ik het nooit in werking gezien en dat komt deels doordat het zelden gewerkt heeft. Er waren problemen met een onderdeel, waardoor het werk niet functioneerde. Er kwamen klachten over geluidsoverlast, waardoor het werk ’s avonds en ’s nachts werd uitgeschakeld. En in de winter kon het werk de weersomstandigheden niet aan. Na ruim twee jaar touwtrekken tussen de gemeente en de kunstenaar trok de gemeente definitief de stekker uit het project.

Dat een kunstwerk waarin natuurkrachten en technologie, ook nog eens gecombineerd met taal, wel degelijk kan werken bewijst kunstenaar Oscar Santillán, die geregeld pendelt tussen zijn geboorteland Ecuador en Nederland. Santillán noemt zich cyberneticus en is voortudrend op zoek naar Antimundo, oftewel ‘een manier om realiteiten te identificeren en te genereren die niet in de wereld passen’. Een voorbeeld is zijn project Treelemma, waar Sybrand me op wees, vanwege de poëziecomponent van het project.
In de binnentuin van de Dienst ICT Uitvoering, een overheidsinstelling aan de Juliana van Stolberglaan in Den Haag, maakte Santillán een opstelling van een aantal flatscreens met een pager met geografische coördinaten.

Elke keer dat ergens op de wereld een bosbrand uitbrak, kreeg Treelemma via een satelliet data toegestuurd. Vervolgens werd er via kunstmatige intelligentie een haiku aangemaakt, die bestond uit as die na verloop van tijd zou vervliegen. En dat gebeuren was zichtbaar op de flatscreen. De haiku en de coördinaten werden vervolgens als NFT opgeslagen in een blockchain, zodat er ergens een blijvende herinnering was aan het stuk bos dat in vlammen was opgegaan.

Waar het werk van Julius Popp in Nijmegen door externe factoren, gebrekkige techniek en geluidsoverlast een kort leven beschoren was, koos de Rijksbouwmeester, die Santilláns Treelemma mogelijk maakte, ervoor om het project na enige tijd te beëindigen. Treelemma was slechts één project in een reeks van zes solo-exposities onder de titel Nest.
Had Popps werk goed gefunctioneerd, dan was er weinig aan de hand geweest en had hij waardering gekregen voor het hand-in-hand laten gaan van natuur en techniek. Nu kreeg het in Nijmegen vooral aandacht om de verkeerde reden, namelijk weggegooid geld. Maar wat sowieso ontbrak en Santillán in Treelemma wel bereikte, was een stukje bewustwording. En daarom is het jammer dat het slechts beperkt aandacht heeft gekregen.