Een mensenleven duurt niet lang genoeg om de hele wereld te bereizen. Maar geregeld zie je op tv interessante plekken, zoals afgelopen weekend toen de Tour de France startte in Barcelona.
Zoals tal van steden kampte Amsterdam aan het einde van de negentiende eeuw met een gebrek aan woonruimte. Daarom vroieg de gemeenteraad van de stad aan de meest gerenommeerde architect van dat moment, Hendrik Petrus Berlage, om een oplossing aan te dragen. Zijn plan met een kronkelend stratenplan zoals in het centrum, gepresenteerd in 1904, bleek niet haalbaar, te duur en niet efficiënt. Het zou nog tien jaar duren voor Berlage met een beter plan kwam: Plan Zuid. Daarvan was al vrij snel duidelijk dat het te groots was om het allemaal solo te realiseren. En daardoor kregen tal van andere architecten de mogelijkheid om bij te dragen.
Een van hen was Piet Kramer, die samen met Michiel de Klerck huizen ontwierp voor woningbouwvereniging De Dageraad. De ontwerpen gingen de geschiedenis in als een toppunt van de Amsterdamse school. De huizenblokken werden gekenmerkt door strakke rechte gevels die werden afgewisseld met gebogen lijnen. Kramer werd er bekend mee, maar ook andere architecten pasten ze, in navolging van Kramer, toe in hun ontwerpen. Een mooi voorbeeld is te zien in de huizenblokken tussen de Amstelkade, de Rijnstraat en de Vrijheidslaan in Amsterdam. Als je ervoor staat, snap je waarom het bijzonder is en bekendheid heeft gekregen, maar het valt niet altijd mee er de juiste naam aan te hangen.
Op zondag 5 juli voerde de Touretappe door Sant Just Desvern, een voorstadje van Barcelona. Op enig moment had de regisseur met een shot vanuit de helikopter aandacht voor de architectuur van een project dat Walden 7 heet. Het complex, een halve eeuw na de stadsuitbreiding in Amsterdam gerealiseerd, blijkt het eerste grote project van Ricardo Bofill (1939 – 2022). In 1974 bouwde hij hier een blok van veertien verdiepingen waarbij elk appartement via balkons over zijn eigen buitenruimte beschikte. Daarbij verspringen de verdiepingen geregeld en worden ze geregeld getooid met halfronde elementen.
Om de naam van Bofills project te duiden, komen we onherroepelijk uit bij de Amerikaanse schrijver Henry David Thoreau, die in 1854 een boek schreef met de titel Walden en de ondertitel Life in the Woods. Thoreau vertelt hoe hij zich langere tijd heeft teruggetrokken uit de maatschappij en heeft geleefd in een zelfgebouwd hutje in de buurt van Walden Pond, ergens in Massachusetts. Behalve hoe Thoreau zich daar in leven heeft gehouden, is er ook ruimte voor filosofische, spirituele en maatschappijkritische bespiegelingen. Vooral de breed heersende opvatting dat men hard moet werken en streven naar zoveel mogelijk persoonlijk bezit, wijst Thoreau af.
Met zijn boek heeft Thoreau de nodige invloed gehad. Zo stichtte in 1898 de arts, psychiater en schrijver Frederik van Eeden een commune die hij Walden noemde. Maar ook enkele componisten baseerden muziekstukken op het boek. Ook de Amerikaanse gedragspsycholoog B.F. Skinner putte uit Thoreaus werk. Hij geldt als grondlegger van het radicaal behaviorisme, waarin hij de ideeën van Thoreau vertaalt naar wat dat betekent voor groepen mensen en de hele maatschappij. Het zijn Skinners ideeën geweest, die Bofill heeft verwerkt in zijn ontwerp.
Waar Walden bij Thoreau nog best idyllisch klinkt, is de uitwerking bij Bofill een stuk rauwer. Door de hoogte, het verspringen en de onregelmatigheid is het voor de kijker moeilijk om vat te krijgen op het gehele gebouw. Daarbij ontwierp Bofill in elk van de vier zijkanten een soort uitsparing, die als het ware een scheur in de gevel vormde, als was hij door een aardbeving veroorzaakt. Het geeft Walden 7 iets apocalyptisch. Dat je daar dan toch zou willen wonen, lijkt haast haaks te staan op Thoreaus idealen.
Eigenlijk passen de Amsterdamse ideeën daar veel beter bij. Sowieso duidt een naam als De Dageraad op een nieuw begin, met optimisme en streven naar verbetering van leefomstandigheden. In en om huis kwam meer ruimte, met meer licht en lucht. Misschien is dat er uiteindelijk bij Bofill ook wel, maar de eerste indruk is anders.
Geef een reactie