Franz Schubert is hier al geregeld langsgekomen als spil van een kring Weense vrienden waartoe ook Moritz von Schwind behoorde. Maar ook anderen behoorden tot die vriendenkring én speelden later een rol in het leven en werk van Schwind. Zo zijn daar bij voorbeeld de broers Joseph en Anton von Spaun.
Joseph von Spaun werd geboren in Linz op 11 november 1788. Hij stamde uit een geslacht dat al in de zestiende eeuw genoemd wordt in oorkonden. Langzaam maar zeker werkten de Spauns zich omhoog in de maatschappij. Was stamvader Bartholomäus Spaun nog boer, Josephs vader Franz Xaver had het al geschopt tot raadsheer van de keizer en hoge ambtenaar in Oberöstereich. Of hij zijn titel Ritter zelf heeft ontvangen voor zijn verdiensten, is niet helemaal duidelijk. Hij kan hem ook hebben geërfd van een van zijn voorvaderen. Zijn moeder Josepha Steyrer von Riedeburg zou volgens sommige bronnen weduwe zijn geweest voor Franz Xaver von Spaun met haar trouwde, maar helemaal zeker is dat niet. In ieder geval duidt haar geboortenaam ook op het nodige aanzien. Kortom Joseph von Spauns bedje was in het hiërarchische Habsburgse Rijk met een titel goed gespreid.
Tussen 1806 en 1809 studeerde Joseph von Spaun rechten aan de universiteit van Wenen. Na de afronding van zijn studie volgde direct een benoeming in staatsdienst. Tijdens zijn studie woonde Spaun in een convict, een soort gemeenschapshuis dat vanuit een religieuze oorsprong was opgezet en georganiseerd, maar waar leken onderdak kregen. Hier leerde hij in 1808 Franz Schubert kennen. Het is moeilijk voor te stellen, hoe de bijna 20-jarige Spaun bevriend raakte met een 11-jarige, terwijl hun latere vriend Schwind amper vier jaar oud was. Vanaf het moment dat Schubert serieus aandacht kreeg voor muziek, heeft Spaun hem niet alleen ondersteund in zijn levensonderhoud, maar bovendien opera- en theaterbezoek voor hem mogelijk gemaakt. Het zou nog tot 1821 duren voordat de 17-jarige Schwind zijn opwachting maakte in de vriendenkring.
Het zullen enerzijds zeer vrolijke jaren zijn geweest, waarin de vrienden met niemand echt rekening hoefden te houden en waarin de wijn rijkelijk vloeide. Aan de andere kant ging de zeer productieve Schubert geregeld gebukt door het gebrek aan erkenning en het uitblijven van lucratieve opdrachten. En tot overmaat van ramp liep hij ook nog eens syfilis op. Al met al duurde deze periode van Wein, Weib und Gesang, waarin er geregeld Schubertiades werden georganiseerd, huisfeesten waarin Schuberts muziek centraal stond, zo’n zes jaar. In 1827 verhuisde Schwind naar München om zich verder te ontwikkelen als schilder. Daardoor maakte hij de laatste Schubertiade die nota bene bij Spaun thuis plaats vond, niet meer mee. Spaun trad op 14 april 1828 in het huwelijk met Frederika Roner Edle von Ehrenwert. En op 19 november 1828 overleed Schubert, slechts 31 jaar oud.
Uit het huwelijk van Spaun werd in 1833 een zoon geboren, Hermann, die het zou schoppen tot admiraal in de Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine. Joseph von Spaun was inmiddels opgeklommen tot Kaiserliche und Königliche Hofrat en werd in 1859 voor zijn verdiensten bevorderd van Ritter tot Freiherr. Al in 1841 was hij benoemd tot ereburger van Wenen. Hij zal best trots zijn geweest op al die eerbetonen. Tegelijk gedroeg hij zich er misschien niet naar. Hij verwierf zich een buiten in Traunkirchen aan de Traunsee. Jaarlijks verbleef hij daar enige tijd. En omdat de directe aanwezigheid van een meer voor jonge kinderen riskant kan zijn, nam hij het op zich om de plaatselijk jeugd zwemles te geven. Joseph von Spaun overleed op 25 november 1865.
Tot zover het leven van Joseph von Spaun, allemaal glashelder zou je zeggen. Maar als ik ga kijken wat Moritz von Schwind aan en over hem geschreven heeft, kan ik hem amper vinden. Kennelijk heeft Schwind nooit een brief geschreven naar Spaun. Wie in Otto Stoessls verzamelde brieven van Schwind, wel opduikt is Josephs jongere broer Anton ‘Toni’ Ritter von Spaun. Ook hij had een carrière in de ambtenarij, maar hij leeft vooral voort als literatuurhistoricus, kenner van volkskunst en musicus, bezigheden die hij in zijn vrije tijd verrichte. Schwind heeft ook Anton goed gekend, getuige een passage in een brief aan Franz von Schober van 18 september 1836, waarin hij meldt dat het bij Spaun Toni tegenwoordig alleen maar gaat over graaf Zus en baron Zo. En zoals Anton Toni werd blijkt Joseph voor zijn vrienden ook anders te heten. Al op 16 oktober 1823 heeft Schwind het, ook in een brief aan Schober, over Pepi Spaun. Soms weet Stoessl bij het bezorgen van Schwinds brieven ook niet meer welke Spaun bedoeld wordt. Als Schwind tijdens zijn verblijf in Rome schrijft dat hij een brief van Spaun ontvangen heeft, zet Stöckl er uit nood maar een vraagteken achter.
Verder leren we uit een brief van 11 augustus 1849 dat Joseph von Spaun dan al zijn buiten in Traunkirchen heeft. Een jaar later schrijft Schwind, opnieuw aan Schober, dat Anton Spaun, die op 26 juni 1849 is overleden, in Kremsmünster begraven ligt, maar dat hij daar wel een klein monument verdient, mogelijk zelfs als het geld bij elkaar komt via een fresco van Schwind. Weer een jaar later trouwt Marie Edle von Spaun, de dochter van Anton. De plechtigheid vindt plaats in Traunkirchen, dus vermoedelijk heeft Joseph een belangrijke rol gespeeld in de organisatie. Dan ook blijkt hoe belangrijk Schwind in het leven van de Spauns is geweest. Hij is getuige bij het huwelijk. Eigenlijk is het best opmerkelijk dat Schwind nooit aan een van beide Spauns geschreven heeft. Hij doet ze voortdurend via brieven aan anderen de groeten en noemt ze ergens Leute von Gold.
Als Schwind dan niet aan de Spauns heeft geschreven, heeft hij hen dan misschien in zijn werk een plek gegeven? Nee, eigenlijk niet. Heel veel portretten heeft Schwind sowieso niet gemaakt. Verder zou Joseph von Spaun ergens kunnen figureren in de Lachner-Rolle. Maar daarmee houdt het nagenoeg op. In 1865, het jaar waarin Joseph von Spaun overleed, maakte Schwind nog wel een pentekening van zijn graf. En drie jaar later, in 1868, tekende hij Ein Schubertabend bei Ritter von Spaun, nota bene veertig jaar na de laatste Schubertiade én Schuberts dood.
Geef een reactie