Remember

Via kunst stilstaan bij traumatische gebeurtenissen, is niet nieuw. Reis door Frankrijk en in elk dorp zul je een plein vinden, waar via een monument herinnerd wordt aan de gevallenen uit de Eerste Wereldoorlog. Soms zijn ze sober, soms ook meer heroïsch. Wel nieuw is het herinneren via street art. Daarvan is in Antwerpen een mooi voorbeeld te vinden.

Vergeltungswaffe, alleen de naam al is een toppunt van cynisme. Terwijl het besef doordringt dat je een oorlog, die je zelf bent begonnen, gaat verliezen, een wapen ontwikkelen dat moeilijk te bestuderen is en daardoor willekeurig bij je vijand zo veel mogelijk slachtoffers maakt. Niet langer militaire strategie toepassen en strategische doelen kiezen, maar lukraak schade aanbrengen aan steden en bewoners, met misschien in het achterhoofd het idee dat angst het verloop van de oorlog nog kan kantelen. Het lijkt een beetje op wat Rusland nu in Oekraïne doet. En het was wat nazi-Duitsland tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog deed, met de inzet van V1’s en V2’s.

Ook Antwerpen was geregeld doelwit van V1- en V2 aanvallen. Officieel vielen de Duitsers de haven aan om de geallieerde logistiek via de haven lam te leggen, maar zoals de naam van de raketten al zegt, was terreur misschien wel een veel groter doel. Tussen 13 oktober 1944 en 27 maart 1945 was de stad aan de Schelde dagelijks doelwit. Ruim 450 V1- en V2 raketten zouden richting Antwerpen zijn afgevuurd, waarbij de schattingen over het aantal dodelijke slachtoffers uiteenlopen van 1955 tot 4229.

Het heeft 65 jaar geduurd voordat dit trauma op indrukwekkende wijze zichtbaar werd gemaakt. Misschien zijn er in de stad hier en daar onopvallende plaquettes te vinden, die aan de aanvallen herinneren, maar in 2019 kreeg street artist Artoon de opdracht voor een groot kunstwerk.
Toon Van Ishoven is de echte naam van Artoon. Hij werd opgeleid tot beeldend kunstenaar en ontwerper. Zijn solowerk wisselt hij af met samenwerking met theatermakers, schrijvers en choreografen. Toen het eens in zijn atelier te warm was om te werken, trok hij naar buiten, waar hij het schilderen in de open lucht ontdekte. Sindsdien heeft hij zich ontwikkeld tot street artist, die muren beschilderde voornamelijk in België, maar ook enkele projecten heeft gedaan in Portugal.

Voor Remember in Antwerpen, koos hij voor een bijzondere aanpak. Want de vraag hoe je terreur zichtbaar maakt, zonder opnieuw angst te zaaien, valt niet makkelijk te beantwoorden. Artoon greep terug op een trompe l’oeil-oplossing, hij laat iets zien wat er eigenlijk niet is. Maar daarbij moet hij zich gerealiseerd hebben dat alleen verf niet zou volstaan. En dus gebruikte hij ook andere materialen.
In de Meistraat, op een zijgevel van het complex waar onder meer de Stadsschouwburg is gevestigd, maakte Artoon de schade na een raketinslag zichtbaar, niet alleen met verf, maar ook met onder meer stalen balken. Als toeschouwer kijk je als het ware door een gapend gat naar de aangetaste constructie van het gebouw, compleet met verwrongen steunelementen en afgebroken vloeren. Rondom het ‘gat’ zien we ook de sporen van de hitte die vrijkomt bij een raketinslag. Maar in de voorstelling bevindt zich ook een lichtpuntje. Een blauwe vlek suggereert dat je door het gebouw naar een onbewolkte hemel kijkt. Met de keuze voor diverse materialen heeft Artoon de voorstelling levensechter gemaakt. Je zou Remember daarom kunnen kwalificeren als next level trompe l’oeil.