IJDeLheID Der IJDeLheDen. Volgens de regels van het chronogram zou je uitkomen op 2105. Dat is verder totaal oninteressant. Toch is het iets wat door je hoofd schiet als je in één kerk twee chronogrammen tegenkomt, met vier jaar tussentijd en twee namen de terugkeren.
Op 5 augustus 1620 vertrokken vanuit het Zuid-Engelse Southampton twee boten met streng gelovigen richting de nieuwe wereld. Daar, zo was hun overtuiging, konden zij een nieuw bestaan opbouwen en in alle vrijheid hun geloof belijden. Die eerste poging om de oceaan over te steken faalde. De Speedwell bleek zo lek als een mandje en ze keerden snel terug naar de haven van Southampton, waar de boot niet te repareren bleek. Uiteindelijk maakte alleen de Mayflower de oversteek.
Eigenlijk is het best vreemd dat die Pilgrim Fathers überhaupt de zeilen van de Speedwell hezen. Want twee weken eerder hadden zij met die boot de oversteek van Delfshaven naar Southampton gemaakt. Misschien was die overtocht een soort zwanenzang geweest, waarna het met de Speedwell nooit meer goed kon komen. Zeker is in ieder geval dat de groep in Nederland een dag voor de overtocht naar Engeland in Delfshaven bijeen is gekomen. En het vermoeden is dat men daar in gebed is gegaan. Waarbij het dan weer logisch lijkt om dat in een kerk te doen. Dat moet dan in de kerk zijn geweest, die in 1417 is gebouwd als Sint-Antoniuskapel en die in 1572, als gevolg van de Reformatie, aan de protestanten werd toegewezen. Ik houd wat slagen om de arm, omdat een en ander niet goed gedocumenteerd lijkt te zijn.
Hoe dan ook, die kerk kreeg ook de naam Pelgrimvaderskerk. Zo’n 150 jaar lang zongen de gelovigen hun psalmen zonder begeleiding, allemaal op hele noten. Halverwege de 18e eeuw ontstond de behoefte aan muzikale begeleiding bij het zingen. De gemeente schafte een orgel aan, waarvoor geld geleend moest worden. Uiteindelijk werd in 1757 het nieuwe orgel geplaatst en een chronogram herinnert daaraan.
Of het een goede keus is geweest van dit driemanschap, valt te betwijfelen. Misschien paste het orgel niet goed of kwam het geluid van het instrument niet goed tot zijn recht, maar zeker is dat kort na de aanschaf de kerk voor een deel is verbouwd en dat hij in ieder geval met 3,5 meter is verhoogd. Ook die verbouwing is vastgelegd in een chronogram.
Waarom Vechter van der Kaag zo korte tijd later is vervangen door Ari Hoorn Wegh vermeldt de geschiedenis niet. Wel is duidelijk dat Kornelis de Ruiter en Adriaan Hoogop voor beide acties verantwoordelijkheid hebben gedragen. In vier jaar tijd twee keer, in een kerk, je naam op een bord laten zetten, je kunt je afvragen of dat niet wat minder kan. Bovendien kun je je afvragen of het tweede chronogram niet het gevolg is van een verkeerde beslissing die verband houdt met het eerste chronogram.
Maar het verhaal van de chronogrammen in de Pelgrimvaderskerk is nog niet helemaal af. Wie de kerk bezoekt komt binnen in een soort gang c.q. halletje. Daar hangt het chronogram van het orgel. En niet, zoals je zou verwachten, in de directe omgeving van het orgel zelf. Dat komt omdat het orgel, aangeschaft in 1757 slechts een kleine honderd jaar heeft gefunctioneerd. In 1854 is er een geheel nieuw orgel gebouwd.
Dus in het midden van de 18e eeuw waren twee Delfshavense Pelgrimvaderskerkbestuurders ijdel genoeg om hun naam in de kerk, voor iedereen zichtbaar, een plek te geven of ermee akkoord te gaan dat de gemeente hen daarvoor eerde. En een eeuw later durfden andere kerkbestuurders geen afscheid te nemen van een bord dat herinnert aan iets dat op geen enkele wijze zijn sporen in de kerk heeft nagelaten. Er is immers geen enkele relatie meer tussen het orgel en het chronogram. Ik ben wel benieuwd hoe de uit Delfshaven vertrokken Pilgrim Fathers op deze stukjes persoonsverheerlijking en geschiedvervalsing gereageerd zouden hebben.
Geef een reactie