In het centrum van Sittard staat een huis uit 1620. Het is gebouwd in opdracht van een protestantse rentmeester. Op een van de muren is te lezen dat er tussen 1636 en 1646 jezuïeten hebben gewerkt. Die informatie is verwerkt in een chronogram, dat vooral vragen oproept, bijvoorbeeld door het jaartal waar het naar verwijst.
Op de Duitse Wikipediapagina van de gemeente Gangelt staat een overzicht van alle burgemeesters. Die lijst begint in 1812 en dat is een kleine tweehonderd jaar te laat om Conrad Kritzraedt tegen te komen. Conrad Kritzraedt was burgemeester in 1617, nadat eerder zijn vader al schepen van de stad was geweest. Dat Kritzraedt niet vermeld wordt heeft iets ironisch, als je bedenkt dat zijn zoon, Jacob Kritzraedt, geschiedschrijver werd en in 1644 zijn Annales Gangeltenses publiceerde. Nou wordt Jacob Kritzraedt zelf met zijn Annales op Wikipedia alleen vermeld in een voetnoot, dus van enig belang heeft men hem in Duitsland, buiten zijn geboorteplaats, kennelijk nooit gevonden. In Gangelt is er een straat naar hem genoemd en wordt hij met een standbeeld in een nis in een stadspoort, herinnerd.
Anders is dat in Sittard, waar niet alleen een straat en een huis naar hem genoiemd zijn, maar bovendien een stichting, die in 1952 werd opgericht om te voorkomen dat een deel van de Sittardse stadsomwalling werd afgegraven. Nadat de stichting hierin succesvol bleek, is ze zich breder in gaan zetten voor het behoud van cultureel erfgoed en dan vooral ‘monumentale en monumentwaardige’ gebouwen.
Maar voor Kritzraedt, die geboren werd in 1602, naar Sittard kwam, speelde een andere Limburgse stad een vormende rol in zijn leven. Vanaf 1614 bezocht hij in Roermond drie jaar lang het in 1611 gestichte jezuïetencollege. Hier volgde hij een jaar jaar lessen in de poëtica en twee jaar lessen in de retorica. Een van zijn leraren was Joannes Bollandus, die later met zijn Bollandisten heiligenlevens ging beschrijven. Hij was het die bij Kritzraedt zijn historische belangstelling wist aan te wakkeren. Ook nadat Kritzraedt uit Roermond vertrokken was, bleef hij met Bollandus corresponderen. In 1623 werd Kritzraedt novice bij de jezuïeten in Trier. Negen jaar later wordt hij in Keulen tot priester gewijd. Enkele jaren later bedenken Frederik Adolf Reuter, pastoor in Sittard, en Franciscus van Oyenbrugge, kanunnik bij het Sittardse Sint-Petruskapittel, dat jezuïeten in stad het groeiend protestantisme in de stad kunnen indammen. En zo komt Kritzraedt naar Sittard.
Tussen 1636 en 1646 zette Kritzraedt zich met enkele andere jezuïeten in voor de Sittardse bevolking. Ze verlenen zielzorg, bieden de mogelijkheid om kostbaarheden bij hen in huis op te slaan en proberen in de tussentijd protestanten te bekeren tot het katholicisme. Na zijn tijd in Sittard ging Kritzraedt terug naar Keulen, waar hij prefect en bibliothecaris werd op het Gymnasium Triconoratum, het jezuïetencollege in de stad.
Het huis waar Kritzraedt met de zijnen verbleef, op de hoek van de Rosmolenstraat en de Plakstraat, staat in Sittard bekend als het Kritzraedthuis. Op de gevel is een plaquette aangebracht met de tekst:
hIer Werkten tIen Jaar
VoL IJVer JezUIten (1636-1646)
onDer DIChter – hIstorICUs
JaCobUs krItzraedt
(* 1602 gangeLt † keULen)
Een chronogram dus. Opgeteld komen we uit op 2002. En dat is best vreemd. Wat is de betekenis van dat jaar in deze omgeving? In het chronogram worden al vier jaartallen genoemd, die een rol hebben gespeeld in het leven van Jacob Kritzraedt, maar daar komt 2002 niet eens in de buurt. Het gebouw zelf dateert van 1620, dus dat is het ook niet. Uiteindelijk blijkt het antwoord te liggen bij de stichting. In 2002 bestond de stichting vijftig jaar. Bovendien was het vierhonderd jaar geleden dat Kritzraedt werd geboren. Alleen wordt daar in de tekst helemaal niet naar verwezen. Nu zijn er in Sittard meer chronogrammen, waarvan er andere ongetwijfeld hier nog eens langskomen. In die ‘traditie’ moeten we de plaquette op de gevel van het Kritzraedthuis het beste zien. Om op die manier, via een chronogram, aandacht te vragen voor de historie is misschien wat gezocht. Tegelijk is het ook een mooi eerbetoon aan geschiedschrijver Jacob Kritzraet.
Geef een reactie