Geregeld krijg ik van Sybrand straatpoëzie toegestuurd. Begin april stuurde hij me een foto van een gestileerd vrouwenhoofd met twee tranen en de tekst April showers bring may flowers. De foto en de tekst riepen allerlei associaties op, die ik nu, eind april, eens op een rijtje zet.
In het Nederlands kennen we het spreekwoord ‘april doet wat hij wil’. De betekenis daarvan is vooral meteorologisch. Afhankelijk van de wereldwijd heersende windrichting kan april ijzingwekkend koud zijn of juist extreem droog en warm. En daar hangt de neerslag dan weer mee samen. Kortom, er is geen peil op te trekken, april openbaart zich als buitengewoon eigenzinnig.
Dichter T.S. Eliot gaat nog een stap verder. Hij begint zijn gedicht The Waste Land met de zin April is the cruellest month, daarbij weer verwijzend naar Geoffrey Chaucers Canterbury Tales. Die zin van Eliot koos schrijver Rindert Kromhout als titel voor zijn young adult-roman April is de wreedste maand, waarin Quentin Bell terugkijkt op de Bloomsbury-groep rond zijn tante Virginia Woolf en haar zus, schilderes Vanessa Bell, Quentins moeder. Virgina Woolf maakte eind maart 1941 een einde aan haar leven, en wat haar dood allemaal losmaakte bepaalt dat Bell april als de wreedste maand ziet.
Bij Chaucer gaat het meer om een universele kant van april. De regens van april brengen, na de droogte van maart, de natuur weer tot leven, het is een periode van hoop. Bij Eliot ontbreekt dat gevoel om weer tot leven te moeten komen juist, het kost grote moeite. Daarbij speelt de herinnering aan de Eerste Wereldoorlog, die nog vers in het geheugen ligt, een belangrijke rol. Eliot begon vermoedelijk al in 1919 aan The Waste Land, terwijl het in 1922 voor het eerst werd gepubliceerd.
April showers bring may flowers staat veel dichter bij Chaucer dan bij Eliot. De strekking van de zin komt het best tot zijn recht in het spreekwoord ‘na regen komt zonneschijn.’ Bij Chaucer zien we dat optimisme wel, bij Eliot niet.
Maar kijken we dan naar de voorstelling bij de tekst, dan zien we een vrouw die twee tranen laat. Tegelijk zien we haar met gesloten ogen ruiken aan een bloem. Je zou kunnen zeggen dat de bloem, mede door haar traanvocht tot bloei komt, maar dat ze bij het ruiken aan een ontluikende bloem tranen laat, wijst op een onplezierige herinnering. Er zit een paradox in de voorstelling die niet te duiden valt.
Dan is er ook nog een associatie waar ik wel een verklaring voor heb. Het zal door de hartjes in haar haar komen en door haar geprononceerde wenkbrauw en strak gestifte lippen, dat ik bij het portret direct moest denken aan Frida Kahlo. In haar leven speelde pijn een zeer vooraanstaande rol. Als kind kreeg ze polio, met enige vergroeiingen tot gevolg, en later, op haar 18e, was ze het slachtoffer van een busongeluk, waarmee haar medische problemen nog verergerden. Toch had ze ook een onbegrensde levenslust.
In 1929 trouwde Kahlo met Diego Rivera. Als schilder wordt hij vooral herinnerd om zijn grote muurschilderingen, die vaak hun oorsprong vinden in de Mexicaanse volkscultuur. Daarvan is op de Weesperzijde in Amsterdam, waar Sybrand schildering en tekst vond, uiteraard geen sprake. Maar op een of andere manier gaan vorm en inhoud hier een prachtige verbinding aan. Ik kan me zo voorstellen dat de onbekende street artist, die hier aan het werk is geweest, dit ook heeft willen verbeelden. Helaas, meldt Sybrand, is alles allang weer overgeschilderd. Maar gelukkig hebben we zijn foto nog.
Geef een reactie