Weten wie je bent en waar je vandaar komt, is belangrijk. Geschiedenis is medebepalend voor je identiteit. Doorgaans worden dat soort verhalen verteld in kerken en kastelen, vaak ook in musea. Maar dat mijn eerste kennismaking plaatsvond in een supermarkt, was te opmerkelijk om zomaar voorbij te laten gaan.
De inwonersaantallen lopen uiteen, zijn het er net meer dan 20.000 of juist net minder? Eigenlijk doet het er niet zoveel toe. Zeker is wel dat het bijzonder is dat een stad van deze omvang een kathedraal heeft, die ook nog eens, met 172 meter, de langste van Engeland is. We hebben het over Ely, het stadje in East Anglia, zo’n twintig kilometer ten noorden van Cambridge. Ooit was Ely een eiland, de enige droge plek in een gebied dat the Fens werd genoemd. Er stroomden diverse rivieren, zoals de Ouse, door de moerassen. Pas in de zeventiende eeuw is men begonnen het gebied droog te leggen. Het eiland was op dat moment al wel zo’n tien eeuwen bewoond. En dat is grotendeels te danken aan één vrouw, Etheldreda, die er in de zevende eeuw een klooster stichtte.
Koningsdochter
Etheldreda (of Æthelthryth) was een van de vier dochters van koning Onna (of Anna). Ze zou in 636 geboren zijn in Exning in Suffolk. In 652 trouwde ze met Tondberct, een prins uit een naburige clan. Maar Etheldreda had gezworen eeuwig maagd te blijven en Tondberct respecteerde die gelofte. Het huwelijk duurde slechts drie jaar, omdat Tondberct in 655 plotseling overleed. Van hem erfde Etheldreda wel het Isle of Ely. In 660 trouwde ze opnieuw, dit keer met Ecgfrith van Northumbria en vooral ingegeven door politieke overwegingen. Deze Ecgfrith eerbiedigde aanvankelijk Etheldreda’s eed, maar nadat hij rond 670 koning was geworden, begon hij steeds meer zijn rechten als echtgenoot op te eisen. Etheldreda vluchtte met enkele volgelingen naar Ely, waar ze door het hoge water veilig was. Ze stichtte er een klooster voor broeders én zusters en ze overleed hier in 679.
Overlevering
Dat we relatief veel weten over Etheldreda – waarbij je je altijd moet afvragen wat er precies allemaal waar is – komt doordat er veel over haar geschreven is. Zo is er de Ecclesiastical History of the English People van de eerbiedwaardige Bede, een Engels monnik die geboren is in 672 of 673, waarin het leven van Etheldreda uitgebreid beschreven is. Daarin wordt ook ingegaan op het wonder dat zich na haar dood zou hebben voorgedaan. Etheldreda werd als abdis opgevolgd door haar zuster Seaxburh. Toen deze haar zuster zestien jaar na haar overlijden wilde herbegraven vond ze haar stoffelijke resten volledig ongeschonden.
Zichtbare herinnering
In de kathedraal van Ely, officieel The Cathedral Church of the Holy and Undivided Trinity of Ely, herinnert heel veel aan Etheldreda. Zo is er een klein glas-in-lood venster in de westgevel, een sluitsteen in het westportaal, een steen in de vloer van het koor, een (modern) beeld en enkele panelen met scènes uit haar leven in de oostelijke kooromgang en mogelijk ook een grafmonument van later datum, die herinneren aan de heilige. Heel vreemd is dat niet, want al in de elfde eeuw is er een begin gemaakt met de bouw van de kerk, op de plek waar eerder Etheldreda’s klooster stond.
Supermarkt
Maar de kathedraal van Ely is niet de enige en meest voor de hand liggende plek waar het verhaal van Etheldreda verteld wordt. Mijn eerste kennismaking met haar vond plaats bij de Tesco, de supermarkt aan de rand van het stadscentrum. Daar in de gevel bevindt zich een kunstwerk dat een soort mengvorm is van een reliëf en een baksteenmozaïek. Het laat door het opschrift Etheldreda aan duidelijkheid niets te wensen over. We zien rechts in de voorstelling een vrouw en profil. Ze kijkt naar links en op haar hoofd draagt ze een koningskroon. In haar rechterhand houdt ze een bisschopstaf, die verwijst naar haar positie als abdis. Volgens de overlevering had Etheldreda die staf bij zich tijdens haar vlucht. Overvallen door vermoeidheid plantte ze de staf in de grond en sloot ze haar ogen. Toen ze weer wakker werd waren er aan de staf bladeren ontsproten. Voor Etheldreda was dat een goddelijk teken dat dit de plaats was waar ze haar klooster moest stichten.
Geef een reactie