Er liggen een kleine negentig jaar tussen de dood van Edith Schiele en het afstuderen van Victoria Kalaichi. Maar een stilleven met pompoenen van Kalaichi heeft een directe link met het portret van Schiele.
Zelf ben ik geneigd haar blik als onpeilbaar te omschrijven, maar je zou hem ook leeg kunnen noemen. Maar omdat de destijds 25-jarige Egon Schiele Ik weet niet goed hoe ik haar blik moet omschrijven. Is hij leeg of is hij onpeilbaar? Eigenlijk maakt het ook niet zo heel veel uit. In 1915 schilderde de destijds 25-jarige Egon Schiele een portret van Edith Harms, met wie hij op 17 juni van dat jaar getrouwd was. Of het portret dateert van voor of na de huwelijksvoltrekking is niet helemaal duidelijk. Erg lang heeft het huwelijk niet mogen duren. Op 28 oktober 1918 overleed Edith Schiele, nota bene zes maanden zwanger, aan de gevolgen van de Spaanse griep die Wenen had getroffen, drie dagen later bezweek Egon Schiele.
Het portret ten voeten uit van de in 1893 geboren Edith toont haar ontwapenend. Het Kunstmuseum Den Haag, eigenaar van het werk noemt haar passief, kuis en timide, maar daar ben ik het niet helemaal mee eens. Passief klopt wel, omdat ze helemaal niets doet. Timide lijkt me vooral een negatieve karaktereigenschap die je als schilder niet ziet in de vrouw met wie je op het punt staat te trouwen en met wie je net getrouwd bent. Bovendien had Schiele ingestemd met Ediths eis om een punt te zetten achter zijn omgang met Wally Neuzil. Een timide karakter zou een dergelijke omgang eerder gedoogd hebben, uit angst om met lege handen achter te blijven.
Het meest vreemd is de kwalificatie kuis. Schiele heeft tientallen naakten geschilderd, Edith heeft een jurk aan en dus is ze kuis. Terwijl het portret misschien wel juist gaat over die jurk. Ga maar na: afgezien van het opgestoken vlammend rode haar van Edith, oogt ze tamelijk kleurloos. Haar huidskleur is net zo bleekwit als de kraag en de mouwen van haar jurk, haar sokken en schoenen én van de achtergrond. Dat alles terwijl de veelkleurige strepen van de jurk bijna van het doek spatten. Dat Schiele met dit portret iets heeft willen zeggen, lijkt me zonneklaar. Maar niet dat Edith kuis was.
Wie ook de jurk heeft opgemerkt, is de Oekraïense schilderes Victoria Kalaichi. Zij werd in 1986 geboren Ordzhonikidze op De Krim. In 2006 studeerde ze af aan het Crimean Art College named after N.S. Samokish in Simferopol. Aansluitend bezocht ze de Kharkiv State Academy of Design and Arts. Sinds haar afstuderen daar heeft ze diverse solo-exposities gehad in Oekraïne, West-Europa, China en de Verenigde Staten. In 2020 schilderde ze Still Life with Pumpkins. Maar behalve pompoenen zien we in het stilleven ook appels, peren en een theepot. En een gestreepte lap stof. En laat het gestreepte patroon van die stof nou toch opmerkelijk veel gemeen hebben met de jurk van Edith Schiele.
Vooralsnog heb ik niet kunnen achterhalen of het om een traditioneel Oekraïens patroon gaat. En als dat al zo zou zijn, is ook niet duidelijk waar de roots van Edith Harms hebben gelegen. Wel is de suggestie dat er een directe link is, niet zo heel erg vreemd. Een deel van Oekraïne behoorde tot en met de Eerste Wereldoorlog tot het Habsburgse keizerrijk met Wenen als hoofdstad. Meer dan stillevens heeft Kalaichi portretten van vrouwen geschilderd. Met de grote overeenkomst tussen Ediths jurk en de stof in Kalaichi’s stilleven, zou het zomaar kunnen gaan om een manier om verwantschap uit te drukken en misschien wel om een eerbetoon.
Geef een reactie