Dali Dali

De kerstvakantie is traditioneel hét moment voor het maken van een legpuzzel. En ook dit jaar was hij weer kunst-gerelateerd. Dat het Dinner with Dali werd, is toeval. Er zijn nog diverse andere dinerpuzzels, met Claude Monet, Henri Matisse, Frida Kahlo of Vincent van Gogh.

Vroeger als kind en niet zo ver van de Duitse grens wonend, keken mijn ouders geregeld naar een spelprogramma op de ZDF met de wonderlijke titel Dalli Dalli. Ik moest eraan terugdenken bij het maken van de legpuzzel Dinner with Dali, naar een ontwerp van illustrator Iratxe López de Munáin. In een heerlijk speelse weergave zien we Dali en Gala zwevend boven de dinertafel, die eigenlijk een bed is. Eromheen zien we diverse gasten: de dichter Federico Garcia Lorca, schilder Joan Miró, schrijver-dichter en opsteller van het surrealistisch manifest André Breton, schilder René Magritte, kunstenares Meret Oppenheim, cineast Luis Buñuel en dichter Paul Éluard.

In de achtergrond hangen tal van schilderijen van Dali en verder is de ruimte gelardeerd met dieren en voorwerpen die een rol hebben gespeeld in het leven en de kunst van Dali. Zo ligt aan Dali’s voeten de ocelot die hij als huisdier hield, rechtsonder loopt een miereneter, waarmee Dali zich ooit liet fotograferen toen hij de Parijse metro verliet. Verder zit Miró op het bankje dat Dali modelleerde naar de mond van actrice Mae West en staat op een tafeltje een buste met een hoedje in de vorm van een schoen, die Dali ooit ontwierp samen met Elsa Schiaparelli.

Hoewel de compositie speels is en willekeurig lijkt, heeft López de Munáin daar wel degelijk over nagedacht. De miereneter staat direct naast André Breton. En als je het weet is het volstrekt logisch. Het Franse woord voor miereneter is tamanoir, en dat is ook de bijnaam die André Breton toebedeeld kreeg. Ook de plek van Paul Éluard is niet willekeurig. Voordat Gala de muze van Dali werd, was ze twaalf jaar met Éluard getrouwd. Dat verklaart ook waarom Éluard misschien wel meer naar haar kijkt dan naar Dali. Ten slotte zou je met een beetje fantasie in de zwevende Dali en Gala een verwijzing kunnen zien naar de beroemde foto Dali Atomicus van Philippe Halsmann.

De voorstelling nodigt uit voor een spelletje Dali Dali. Welke details vallen je op en hoe moet je die duiden? Zo ligt er achter Buñuel een scheermes, dat onherroepelijk verwijst naar de scène uit Un Chien Andalou, de film die Buñuel samen met Dali maakte met de geruchtmakende scène waarin met eens cheermes in een oog gesneden wordt. Een ander detail, waarvan ik de betekenis niet kende, is de snoeplolly van Chupa Chups. Voor dit Spaanse merk blijkt Dali in 1969 het logo te hebben ontworpen.

Dali Dali wordt nog interessanter wanneer je je gaat afvragen wie je van het gezelschap zou willen inruilen voor een andere gast. René Magritte verhuisde in 1927 naar Parijs en verkeerde daar in de kringen van de surrealisten, maar waar Breton in zijn manifest spreekt van écriture automatique, iets wat haast automatisch uit het onderbewuste ontstaat, lijkt het werk van Magritte meer bedacht. Al na drie jaar Parijs verhuisde hij terug naar Brussel. Wie we daarentegen missen in het gezelschap is fotograaf Man Ray, die bevriend is geweest met Dali en die veel anderen aanwezigen meermaals heeft geportretteerd.

Het grote voordeel van het maken van een legpuzzel is de aandacht die je ervoor nodig hebt. In een museum neem je vaak onvoldoende tijd om een werk volledig tot je te nemen, vooral niet omdat er nog zoveel meer werken te zien zijn. Bij een puzzel concentreer je je op een voorstelling en komen de details, ook in een fantasievoorstelling als deze, beetje bij beetje tot je. Ik sluit daarom niet uit dat ik ook nog eens ga dineren met de vier anderen.