In mijn Muurmuseum verzamel ik al een aantal jaar bijzonder metselwerk, muurgedichten die op een opvallende manier zijn vormgegeven en street art met een link naar de geschiedenis of de beeldende kunst. In Duisburg zag ik pas een gebouw met de kaalst denkbare muren, maar wel met een intrigerend verhaal.
Wie wel eens in een archief komt, zal zo’n bezoek direct associëren met fluisterende bezoekers, schrijven met potlood, witte handschoentjes, kussentjes voor kwetsbare banden. Achter de schermen komen daar nog constante temperaturen en controle over de verlichting bij. Rechtstreeks zonlicht is al helemaal uit de boze.
Wie het centrum van Duisburg nadert, het doet er nauwelijks toe uit welke richting, zal zich zeker verbazen over wat daar aan de horizon opdoemt. Het is een toren die veel te kolossaal is om bij een kerk te horen. En hij oogt laten we zeggen hermetisch. Het is een en al metselwerk en zelfs maar het kleinste raampje ontbreekt. Wie het gebouw van dichtbij beschouwt, zal zien dat dit slechts het hoge deel is. Aan weerszijden zijn er lagere delen. De drie delen zijn uitgerust met een zadeldak, waarbij een zekere dynamiek ontstaat, doordat dat de in hoogte verspringende daken van de zijdelen in een hoek van negentig graden zijn geplaatst ten opzichte van het hogere middendeel. Daarbij volgen de steekkappen in de zijdelen de lijn van het centrale deel. Wat in de lagere delen ook opvalt, is de detaillering in het metselwerk, met raampjes! Geen echte, maar gesuggereerd in een andere teint baksteen.
Deze ‘baksteenbunker’, je raat het al, is een archief, het is een van de vestigingen van het Landesarchiv Nordrhein-Westfalen. De laatste jaren is er veel aandacht en waardering gekomen voor het brutalisme, de stroming in de architectuur, die gebruik maakte van grote en soms grillig vormgegeven betonvolumes. In Nederland wordt steevast het stadhuis van Terneuzen, van architectenbureau Van den Broek en Bakema, als voorbeeld gepresenteerd.
De archiefreus in Duisburg is een ontwerp van Ortner & Ortner Baukunst, het bureau dat in 1987 door de Oostenrijkse broers Manfred (* 1944) en Laurids Ortner (* 1941) in Düsseldorf is opgericht. Later zou het bureau ook vestigingen openen in Wenen, Berlijn en Keulen. Niet helemaal duidelijk is of de Ortners zelf verantwoordelijk zijn geweest voor het ontwerp. Het gebouw is in 2014 opgeleverd, terwijl de broers respectievelijk in 2012 (Fachhochschule, Potsdam)en 2011 (Kunstakademie Düsseldorf) hun docentschap beëindigden.
Over de ligging van het gebouw valt nog op te merken dat die direct naast de Schwanentorbrücke is. Deze hefbrug over de binnenhaven van Duisburg, met vier vierkante torens waarlangs het brugdeel wordt opgetild, is genoemd naar de Schwanentor of Schwanenturm die ooit toegang tot de stad gaf en belangrijk was in de verdediging. Je kunt erover twisten of het archiefgebouw monumentaliteit van de brug overschaduwt of juist versterkt.
Voor wie eenmaal de functie van het gebouw kent is het allemaal best logisch. Klimaatbeheersing en controle over het licht zijn hier een fluitje van een cent. Maar mooier nog vind ik de symbolische betekenis: het doet ertoe dat we bewaren en zuinig zijn op ons verleden. En dat stoppen we niet zoals op de meeste plekken weg in onzichtbare kelders, maar dat dragen we uit. Over hoe kwetsbaar een dergelijk gebouw zou kunnen zijn in bijvoorbeeld een oorlogssituatie, is iets waar we misschien maar beter niet te lang bij stil kunnen staan.
Geef een reactie