Worpswede werd als kunstenaarskolonie bekend door Paula Modersohn-Becker. Maar er gebeurt veel meer. Zo is er een beeldengroep van Jimmi D. Paesler, die geïnspireerd werd en misschien ook wel bedoeld is als eerbetoon aan een schilderij van Richard Oelze.
Ergens langs de Bergstrasse in Worpswede staan op een grasveld zeven mysterieuze witte figuren. Alle zeven dragen ze een lange jas, een koffertje en een hoge hoed. Dat is ook niet zo vreemd, want het betreft zeven afgietsels van hetzelfde beeld. Toch lijkt elke figuur een beetje doelloos voor zich uit te staren, zonder zich bewust te zijn van de andere zes. Erwartung heet de beeldengroep van Jimmi D. Paesler. Wat ze precies verwachten is op het eerste gezicht een raadsel. Maar een antwoord op die vraag is misschien te vinden in een schilderij. Paesler maakte zijn beeldengroep namelijk geïnspireerd door een schilderij van Richard Oelze. Oelze woonde kort voor en na de Tweede Wereldoorlog in Worpswede, maar zijn werk Erwartung schilderde hij al eerder.
Op dat schilderij zien we een groep van twintig mensen, op een enkele uitzondering na, naar de lucht verweg kijken. In de groep herkennen we in ieder geval, door de hoeden die zij dragen, twee vrouwen. Een van hen staat links en is en profil afgebeeld. Direct naast haar staan twee mannen, een met zijn rug naar het schouwspel, waarop de rest van de groep gefocust is, en de ander naar rechts wegkijkend. Wat er zich in de verte afspeelt is onbekend. Alleen de lucht is donkergrijs en dreigend. Toch suggereert de titel en het feit dat ze hier als groep verzameld zijn, dat er iets te gebeuren staat.
Oelze toonde zijn werk in 1936 op de International Surrealist Exhibition in Londen. Daar zag de Amerikaanse kunsthistoricus Alfred Barr het werk en hij kocht het direct aan voor het Museum of Modern Art, waarvan hij sinds 1929 oprichter en directeur was. Maar kijken we eens goed naar het werk, dan zien we toch weinig verwantschap met bekende surrealistische kunstenaars als Salvador Dali of René Magritte, met hun onderbewuste symboliek. Met wie we veel meer overeenkomsten zien is een schilder als Carel Willink. Bij hem zien we alledaagse scènes, die toch iets unheimisch hebben. Richard Oelzes Erwartung heeft, ondanks de vaak flinterdunne scheidslijnen, meer magisch-realistische trekken dan surrealistische.
Nu hebben we al diverse verschillen aangestipt: de eenheid in de groep, de focus op iets onzichtbaars en de aanwezigheid van vrouwen. Ook zit er nog een verschil in de hoeden, maar er is ook een overeenkomst, namelijk de dreiging. In het schilderij is die niet zichtbaar, maar wel voelbaar. Je weet, wederom ook door die titel, dat er iets te gebeuren staat. En alle seinen duiden erop dat dat niet iets vrolijks zal zijn. In de beeldengroep weten de figuren ook niet wat hen te wachten staat, wat door Paesler zichtbaar is gemaakt doordat ze haast radeloos door elkaar staan. Maar aan de rand van de groep is een figuur om onverklaarbare redenen tot aan zijn heupen in de grond gezakt. Is dit een momentopname en zakt hij nog verder weg? Staat dit lot ook de anderen te wachten? We weten het niet. En precies dat detail maakt dat de beeldengroep dichter bij Oelzes schilderij komt te staan dan we in eerste instantie denken. Paesler had ervoor kunnen kiezen om ergens op de hellingen in en om Worpswede de groep ins blaue hinein te laten staren. Maar dat zou hooguit een onschuldige 3D-kopie van het schilderij zijn geweest. Het verontrustende van het schilderij zit nu ook, ondanks de verschillen en op een heel andere manier, in de beeldengroep.
Geef een reactie